Abdullah Zühdî


Kazasker kolünün önde gelen temsilcisi Zühdî Efendi, ashabdan Temîmü'd-Dârî neslinden Abdülkadir Efendi'nin oğludur. Âilesiyle Şam'dan Kütahya'ya daha sonra İstanbul'a hicret etti. Hat san'atına olan alâka ve istîdâdı sebebiyle önce Eyüblü Râşid Efendi'den (ö.1292/1875), sonra Kazasker Mustafa İzzet Efendi'den sülüs-nesih yazılarını meşk ederek mezun oldu. Kazasker yolunda verdiği sülüs-nesih bilhassa celî sülüs kompozisyonlarındaki mükemmelliği onu kısa zamanda şöhrete ulaştırdı ve Nûruosmâniye Câmii meşkhânesinde, ayrıca Mühendishâne-i Berr-i Hümâyun'da resim ve hat hocalığına tayin edildi.

Sultan Abdülmecid tarafından hattatlar arasında yapılan seçim sonucu Medîne Mescid-i Nebî'nin yazılarını yazmaya memur edildi (1273/1857). Yedi yıl Medine'de kalarak hattat Çömezzâde Muhsin, Müzehhip Hacı Hüseyin ve Hacı Ahmed efendilerin yardımlarıyla Mescid-i Nebî'nin kubbe kasnağı ve duvarlarına kuşak hâlinde celî-sülüs, âyet ve hadisler, Hz. Muhammed'le ilgili kasîdeleri yazdı. Ekserisi günümüze kadar ulaşan bu yazılar uzunluk ve kompozisyon mükemmelliği bakımından emsalsizdir. Terkiplerinin âhenginde ressam oluşunun önemli bir rolü vardır. Medine'de vazifesini tamamlayınca Mısır'a yerleşti. Hidiv İsmâil Paşa'nın teveccühünü kazandı ve kendisine "Mısır Hattatı" ünvânı verildi. Medresetü'l-Hidiviyye'ye hat hocası olarak tâyin edildi. Yazdığı bir mushaf ve en'amdan başka celî sahasında Mısır müze ve câmilerinde sayısız levhaları vardır. Mısır banknotlarının ve resmi dâirelerin, Kâbe örtüsünün yazıları ile Ümmü Abbas Sebîli ve Rifâî Câmii kitâbe yazıları onun bilinen güzel eserleri arasındadır.

Mısır'da kendisinden pek çok müslüman evlâdı istifâde etti; kıymetli talebeler yetiştirdi. Hat San'atının Mısır'da canlı kalması ve sevilmesinde büyük gayret ve himmetleri oldu. Kendisinden sonra gelen Mısır hattatları da onun eserlerini örnek aldılar. Unutulmaz bir şöhret bıraktı.

1296/1879'da Kâhire'de vefak eden Zühdî Efendi İmam-ı Şâfi Türbesi civârındaki kabristana defnedildi. (1)

1-İbnülemin, Son Hattatlar, s. 15-19. "Abdullah Zühdî", Mecelletü Medreseti Tahsini'l-Hutûti'l-Melekiyye, Kâhire 1362, c I, s. 17.