Doğu Kaynaklı Kâğıtlar

Eskiden doğu menşeli kâğıtlar daha çok Semerkant ve Hindistan’ın Devletâbâd şehrinde îmâl edilirdi. Ağaç liflerinden yapılan kâğıtlara Haşebî, ipekten yapılan kâğıtlara da Harîrî denilirdi ki yapıldıkları yere göre Harîrî-i hindî, Harîrî-i Semerkandî diye isimlendirilirlerdi.

Şark’ta imâl edilen kâğıtların cinsleri hakkında, “Menâkıb-ı Hünerverân”da şu bilgiler verilmektedir: “Kâğıt cinsinde dahî zinhâr Haşebîye ve Dımışkîye (Şam kâğıdı) îtibar etmeyeler. Kâğıdın Semerkandî’sinden (Buhârâ kâğıdı) aşağı tenezzül etmeyeler. Kâğıdın en aşağısı Dımışkîdir ki kader mâlumdur. İkincisi Devletâbâdî’dir ki herkesce mefhumdur (Hattatlarımızın en çok rağbet ettikleri en makbûl kâğıttır). Üçüncü Hatâî’dir; dördüncü Âdilşâhî’dir (XVII. Asrın başlangıcında kullanıldığı anlaşılan bu kâğıt, son zamanlarda mevcut değildir.) Beşinci, Harîrî-i Semerkandî’dir. (İpek Buhârâ kâğıdı). Altıncı, Sultan Semerkandî’dir. Yedinci, Hindî’dir. Sekizinci, Nizâm-ı Şâhî’dir. Dokuzuncu Kâsım Begî’dir. Onuncu, Harîrî-i Hindî’dir. (hind ipek kâğıdı). On birinci, Gûn-ı Tebrîzî’dir ki şeker renkdir. İşlemesi Tebrizliler’e mahsustur. On ikinci, Muhayyer’dir ki ol dahî şeker renktir.” (1)

1- Âlî Menâkıb, s. 11.