Kâğıdın Boyanması

Hat, tezhip ve minyatür gibi kitap san’atlarında kullanılan kâğıtlar, istenirse evvelâ nebâtî boyalarla al, yeşil, mâvî, siyah, pembe renklere boyanır. Boyanma işi şöyle yapılır: Renk elde edilmek istenilen bitki toplanır, derin ve genişçe bir kaba konularak bir miktar şapla suda kaynatılır. Bir müddet sonra bitkinin rengini alan su başka bir kaba boşaltılır. Kağıtlar renkli suya bir bir batırılarak banyo usûlü ile boyanır; ayrı ayrı kurumaya bırakılır. Bâzı yazma eserlerde kâğıtların orta kısmıyla kenar kısımları ayrı renkte boyanır; bu tarz boyamaya akkâse denilir. Ananevî usulde kâğıt boyamada kullanılan nebatlardan bâzıları şunlardır:

Bâdem Yaprağı: İlkbaharda toplanan bu yapraklar, 3-1 gram şap ile bir miktar su içinde kaynatılarak altın sarısı, güzel bir renk elde edilir.

Nohut: Bu bitkinin unu suda kaynatılır ve adını kendisinden alan “nohudî” renk elde edilir.

Kına: bir miktar su içine konularak kaynatılır hünnab rengi olur.

Soğan: Dış kabukları şapla kaynatılarak kırmızımtrak, gâyet güzel bir renk elde edilir.

Ceviz ve Yaş Nar: Kabukları su içinde kaynatılarak, kahve rengi elde edilir. Menekşe yaprağı ve mürver çiçeği tohumu birlikte dövülür ve güzelce sıkılıp suyu şapla kaynatılır, menekşe rengi elde edilir.

Kurt Kulağı: Safran ve şap ile su içinde kaynatılarak yeşil renk elde edilir. Ayrıca, cehrî boyası su ile kaynatılarak, sarı renk elde edilir. Bugün kâğıt sanayiin de selüloz hamuruna ölçülü miktarda boyar maddeler ve pigmentler katılarak arzu edilen renk ve tonları elde edilmektedir. (1)

1- Bu konuda daha geniş bilgi için bakınız: Mecmua-i âhâr, İstanbul Millet Kütüphânesi, Ali Emîrî, Târih, no: 809; Mahmud Yazır, Kalem Güzeli, c. II, s. 192; Nefeszâde, Gülzâr-ı Savâb, s. 107; John H. Aınsworth, Asırlar Boyunca Kağıt, (trc. Prof. Dr. Savni Huş), İstanbul 1962, s. 76.